Geotrendlines

Scherpe escalatie in conflict tussen Israel en Turkije update geopolitiek 62

Scherpe escalatie in conflict tussen Israel en Turkije

Al enige maanden sluimerde het conflict tussen Turkije en Israël over de controverse rond de acht Turken die omkwamen bij de Israëlische aanval op een hulpkonvooi voor de Gaza strook. Dit gebeurde vorig jaar en heeft sindsdien de verhoudingen tussen de beide regionale grootmachten Israël en Turkije behoorlijk doen verkoelen. Turkije heeft herhaalde malen om een publieke verontschuldiging van Israel gevraagd en die tot nu toe niet gekregen. De recente ontwikkelingen rond Syrië en Libië schenen dit wat naar de achtergrond te hebben verschoven. De afgelopen weken leek het erop dat Turkije militair in zou grijpen in Syrië en zo een oorlog in de regio zou veroorzaken. Nu heeft er zich een drastische wijziging in de Turkse houding voorgedaan.

Turkije heeft in snel tempo het sluimerende conflict met Israël over de Turkse slachtoffers laten escaleren. De betrekkingen met Israël worden op een laag pitje gezet, er worden sancties overwogen en de Turkse marine gaat schepen met hulpgoederen voor Gaza begeleiden. Dit kan snel tot incidenten met de Israëlische marine leiden. Erdogan is blijkbaar bereid dit risico te nemen en schrikt dus niet terug voor gewapende incidenten met Israël. Geopolitieke afwegingen en energiebelangen van de regionale grootmacht Turkije vormen de factoren die tot een dergelijke drastische wijziging in het Turkse optreden in de regio hebben geleid. Een conflict met Syrië wordt zeker op dit moment niet in als een Turks belang gezien.

Olie- en gasreserves in oosten van de Middellandse Zee

In het zogenaamde Levant Basin Province dat zich in het oostelijke gedeelte van de Middellandse Zee ligt, zijn onlangs aanzienlijke olie- en gasreserves aangetroffen. Tot degenen die een claim leggen op de olie- en gasvelden behoren Israël, Syrië en Libanon.

Israël treedt wat de claims betreft het meest assertief op en heeft al een conflict met Libanon over de aangetroffen reserves. Libanon wil dit conflict aan de VN voorleggen maar is natuurlijk maar een onbeduidende speler in deze regio. Het land heeft grote moeite als staat overeind te blijven. Israel is de militaire grootmacht in de regio en heeft ook al laten doorschemeren dat het bereid is haar claims militair kracht bij te zetten. Dat nu de Turkse marine actiever wordt in dit gedeelte van de Middellandse Zee kan wel eens een streep door de Israëlische rekening zetten. In ieder geval is er nu een krachtige militaire concurrent in de regio bijgekomen. Het begeleiden van hulpkonvooien naar Gaza geeft Turkije de gelegenheid de aanwezigheid van de Turkse marine in dit gebied drastisch uit te breiden.

Conflicten over de exclusive economic zone

Israël, Syrië en Libanon hebben nu problemen met het eenduidig vastleggen van de zogenaamde exclusive economic zone.  De exclusive economic zone strekt zich uit tot 370 kilometer vanaf de kustlijn. Alle partijen zullen proberen de regels van het internationale zeerecht zoveel mogelijk ten gunste van henzelf uit te leggen. Degene met de meeste militaire middelen zal proberen zoveel mogelijk de concurrenten voor voldongen feiten te plaatsen. Dit betekent dat het land dat over de meeste militaire middelen beschikt zal proberen de olie en gas velden met militaire middelen in bezit te nemen.

In het oostelijke gedeelte van de Middellandse Zee zijn Israël en Turkije de dominante militaire grootmachten, met Syrië op de derde plaats. Mocht het regime Assad wegvallen en Syrië uiteenvallen dan valt ook daarmee ook de kustlijn van Syrië als basis voor de exclusive economic zone weg. De Syrische claim op de olie- en gasvelden is dan van de baan. Bepaalde partijen komt de huidige onrust in Syrië dus goed uit!

Hetzelfde geldt voor de situatie in Libanon, mocht het land door een burgeroorlog uit elkaar vallen dan is daarmee de facto ook de claim van de baan. Het vacuüm dat in dat geval ontstaat, zal dan door de overblijvende twee partijen worden opgevuld.

Voor Turkije is het van groot economisch belang dat de geplande Nabucco pijplijn snel gerealiseerd wordt en dat er voldoende gas is om deze pijplijn rendabel te maken. Daar voor is stabiliteit in de regio een voorwaarde en natuurlijk ook goede relaties met de landen die het gas voor de pijlijn moeten leveren. Het gaat hierbij om Syrië, Irak en Iran.

Turkije verwacht dat de Nabucco pijlijn die over Turks grondgebied gaat lopen de economie van het land zal stimuleren en zo ook haar positie als regionale grootmacht zal verstevigen. In dit kader past ook het militaire verdrag dat Turkije en Egypte naar verwachting volgende week gaan afsluiten. De Turkse zet van de afgelopen week heeft de geopolitieke kaarten in de regio in ieder geval opnieuw geschut. De komende weken zal duidelijk worden hoe de andere geopolitieke spelers op deze nieuwe situatie gaan reageren…..

Trendlinks:

Erdogan: Turkse marine gaat schepen met hulpgoederen voor Gaza begeleiden Lees meer…

Turkije gaat militair verdrag sluiten met Egypte, kapt betrekkingen met Israel Lees meer…

Medwedew tegen eenzijdige veroordeling Syrië Lees meer…

Syrische oppositie verzoeken om buitenlandse hulp Lees meer…

Ahmedinjehad roept Assad op tot stoppen geweld Lees meer..

Rusland en Turkije bespreken economische betrekkingen Lees meer…

VN: Iran provoceert door testen ballistische raketten Lees meer…

VS: revolutie in Iran staat voor de deur Lees meer…

Na Libië is Syrië de volgende in de rij update geopolitiek 61

Libië: oorlog nog niet voorbij

Deze week is de indruk gewekt door diverse regeringen en de internationale mainstream media dat strijd in Libië afgelopen is. Dit is in werkelijkheid nog niet het geval. De verwachting was dat met de snelle inname van Tripoli Gaddafi zou capituleren en zijn strijdkrachten hem zouden verlaten. Dit is dus nog niet gebeurd en zal waarschijnlijk nog wel enige tijd op zich laten wachten. Gaddafi regeert weliswaar Libië niet meer, dat doet nu de internationaal erkende National Transitional Council, maar hij beschikt nog over middelen om aanvallen uit te voeren. Afgelopen donderdag heeft hij dit ook aangekondigd. Grootschalige acties kan hij niet meer uitvoeren, daarvoor is het luchtoverwicht van de NATO te groot. Hij kan het dus niet meer winnen en dat zal hij ook wel beseffen. Maar hij kan nog wel aanvallen uitvoeren op de oliebronnen en pijplijnen die meer in het binnenland van Libië liggen. En dat zal hij in de komende weken waarschijnlijk ook doen.

Het NTC beheerst nu grotendeels de kust van Libië en is nu bezig met zuiveringsoperaties langs deze kuststrook. Voorstoten in het binnenland stuiten op meer verzet en de luchtaanvallen van de NATO om de strijdkrachten van het NTC te ondersteunen gaan dan ook gewoon door. Het NTC beschikt over te weinig troepen om het land op dit moment onder controle te krijgen. Het gaat in Libië in essentie om een oorlog tussen diverse stammen en het losse verband van stammen die het NTC ondersteunen  opereren nu in gebieden waar de steun voor de stam van Gaddafi groot is. De strijdkrachten van het NTC zijn te gering in aantal om de tegenstand op korte termijn volledig te overwinnen. Steun van de NATO blijft dus nodig en tegen deze achtergrond moet de verklaring van David Cameron gezien worden dat de NATO actief blijft in Libië zolang het nodig is. Een belangrijke factor is dat de supporters van Gaddafi van het NTC weinig goeds te verwachten hebben en dus zeker tot het uiterste zullen doorvechten. Daarbij komt nog dat de komende weken zal blijken of de strijdkrachten van het NTC niet onderling met elkaar gaan strijden. De komende weken zullen de tegenstellingen tussen de diverse clans van de stammencoalitie, die het NTC in feite is, naar alle waarschijnlijkheid scherper worden.

Libië: oliedeals Frankrijk en Italie met het NTC

Het Italiaanse olieconcern ENI heeft aangekondigd dat men hoopt op 15 oktober de Greenstream gaspijplijn weer volledig in gebruik te hebben. Dit is een mogelijk wat te optimistische inschatting, ENI weet nog niet hoe de gasinfrastructuur er in het binnenland voor staat. Een andere factor is dat het binnenland nog onder controle is van Gaddafi en aanvallen op de velden dus zeker niet uitgesloten zijn. Frankrijk heeft ondertussen een deal met het NTC gesloten die Frankrijk toegang verschaft tot een groot deel van de Libische oliereserves. De deal is officieel ontkend maar het lijkt erop dat Frankrijk nu in Libië een grote speler gaat worden op energiegebied. Frankrijk is dat al in Algerije. Onduidelijk is nog of de nieuwe machthebbers in Libië de overeenkomsten met China en Rusland ook zullen nakomen. Het lijkt er in ieder geval op dat de beide landen op dit gebied buiten spel staan.

Na Libië is Syrië de volgende in de rij

De druk op Syrië neemt verder toe en een verbod op de invoer van olie uit Syrië door de EU vormt een directe bedreiging voor het regime va Assad. Circa 88 procent van de Syrische olie wordt naar de EU uitgevoerd. Nu gaan deze inkomsten dus wegvallen en komt de economie van het land onder grote druk te staan. Op de lange termijn zullen deze sancties er toe lijden dat Assad vroeger of later het veld moet ruimen. De sanctie komt bovenop de maatregelen die nog overwogen worden door de EU. Als die doorgaan dan worden Syrische banken en energiebedrijven het doelwit van sancties. Investeringen in Syrische bedrijven worden dan onmogelijk. Al deze maatregelen zorgen ervoor dat de overlevingskansen van het regime van Assad sterk zijn afgenomen. Zo als het er nu naar uit ziet komt hij over een paar maanden al in grote moeilijkheden en zal hij het zeker geen jaren volhouden.

De vraag is nu of de door de VS aangevoerde coalitie zo lang wil wachten en niet parallel aan deze sancties militaire actie gaat gebruiken om het proces te versnellen. De militaire middelen daarvoor zijn in de regio aanwezig. Hoewel luchtstrijdkrachten nog gebonden zijn door de acties in Libië is het mogelijk dat Turkse land en luchtstrijdkrachten tegen Syrië worden ingezet om gebieden te veroveren waar dan “safe havens’’ kunnen worden ingericht voor vluchtelingen. De militaire acties die daarvoor nodig zijn kunnen natuurlijk al naar gelang de omstandigheden uitgebreid worden naar andere gebieden in Syrië. Hierbij kan gedacht worden aan het bezetten van de Syrische kust. Het is nu afwachten of de NATO een oorlog in de regio wil riskeren om het regime van Assad ten val te brengen. Veel hangt daarbij af van de positie die Rusland met betrekking tot Syrië inneemt. Het lijkt erop dat Rusland bij Syrië meer tegenstand zal bieden dan het geval was bij Libië. Daar heeft Rusland uiteindelijk toegegeven en het NTC erkend. Er is nu zelfs sprake van Russische deelname aan een eventuele VN vredesmissie in Libië. Rusland is hier dus bezig met ‘’damage control’’.

Bescherming Syrië geopolitiek belang van Iran en Rusland

Het is duidelijk dat Syrië door zowel Iran als Rusland als voorpost gezien wordt van de wederzijdse geopolitieke belangen. Voor Iran raakt het direct het belang van de nationale veiligheid: valt Syrië dan is Iran daarna aan de beurt. Iran zal dus zeker reageren op een aanval op Syrië met het destabiliseren van Libanon en het inzetten van Hezbollah tegen Israël. Dit moet dan leiden tot het betrekken van Israël bij een grote oorlog in de regio. De bedoeling van Iran is om in de voorwaartse verdediging zoveel mogelijk troepen van de tegenstander te binden. Een Israëlisch ingrijpen in Libanon of Syrië zal trouwens storm veroorzaken onder de bevolking van de Arabische wereld en de diverse machthebbers in de regio onder grote druk zetten. Het is dan natuurlijk slechts een kwestie van tijd dat bij een dergelijke ontwikkeling Iran bij de strijd direct betrokken wordt. Iran zal als het zover komt worden aangevallen.

Een aanval op Iran raakt direct het belang van de Russische nationale veiligheid. Rusland wil ten koste van alles de zuidflank op slot houden en Iran vormt daarbij een belangrijke strategische schakel. Iran vormt voor Rusland de voorwaartse verdediging. Bij Iran moet Rusland reageren en eigenlijk moet Rusland al bij Syrië een duidelijke grens stellen. Een grens die door de VS en de EU niet overschreden moet worden. Bij de controverse rond Libië is dit niet gelukt en het gevolg is dat Rusland nu in de controverse rond Syrië weer met hetzelfde probleem geconfronteerd wordt. Het is nu afwachten hoe Rusland gaat reageren, laat Rusland Syrië vallen of niet. De ontwikkelingen rond Syrië zullen bepalen of het tot een grootschalige oorlog komt in het Midden-Oosten…..

Trendlinks:

Gaddafi wil een lange guerrilla oorlog gaan voeren Lees meer…

Rusland erkent NTC Libië Lees meer…

Frankrijk geeft fondsen Libië vrij en ontkent omvangrijke olie deal Lees meer…

ENI claimt herstart op 15 oktober voor Greenstream gaspijplijn Lees meer…

Engeland: NATO inzet in Libië gaat door Lees meer…

Iran waarschuwt Frankrijk: voor destabiliserende uitlatingen Lees meer…

Teheran: link tussen veiligheid Iran en Saoedi-Arabië Lees meer…

Leger Libanon: regering Libanon gedomineerd door Hezbollah en Syrië Lees meer…

Olie embargo tegen Syrië: Rusland voelt zich bedrogen Lees meer…

Raketschild nu ook in Turkije Lees meer…